Saga Hvítsunnukirkjunnar
Daníel Jónasson hefur af trúfesti skráð sögu Hvítasunnukirkjunnar á Íslandi og erum við honum þakklát fyrir trúfesti hans og ómetanlega vinnu. Við biðjum Daníel blessunar Guðs.
Daníel Jónasson
Hvítasunnuhreyfingin
Hvítasunnuhreyfingin er ung miðið við flestar aðrar kristnar kirkjudeildir. Í nokkrar aldir var krikjan að endurheimta biblíuleg verðmæti, sem lengi höfðu legið í dvala.
Á fyrrihluta 16. aldar kom Marteinn Lúther fram með boðskapinn um réttlætingu fyrir trú. Um miðja 18. öld hófu John Wesley o.fl. öflugt vakningastarf og var mikil áhersla lögð á helgun lífernisins. Þessi hreyfing var nefnd Meþódismi og skömmu eftir dauða Wesleys, varð hún sjálfstæð kirkjudeild. Á 19. öld kom Baptisminn fram, en í þeirri hreyfingu var lögð áhersla á niðurdýfingu sem skírnarform. Síðan kom svo Hvítasunnuhreyfingin með áherslu á skírn Heilags anda og náðargjafirnar. Allar yngri hreyfingarnar byggðu á því sem áður hafði áunnist.
Árið 2006 voru liðin 100 ár frá upphafi Hvítasunnuvakningarinnar í Los Angeles, 85 ár frá því Hvítasunnuhreyfingin kom til Íslands, 80 ár frá stofnun Betelsafnaðarins í Vestmannaeyjum og 70 ár frá stofnun Fíladelfíusafnaðanna í Reykjavík og á Akureyri.
Aðdragandinn, Helgunarhreyfingin
Það er merkilegt að snemma árs 1907 birtust greinar um vakninguna í Bandaríkjunum í íslensku blaði. Sá sem það gerði var Samúel O. Johnson, en hann var Vestur-Íslendingur og var kominn hingað sem trúboði þegar árið 1904. Hann gaf út "TRÚ, mánaðarrit um kristilegan sannleika og trúarlíf." Hann mun hafa komið frá Holiness Movement Church í Kanada, sem var með biblíuskóla og forlag í Ottawa, en þessa kirkju stofnaði R. C. Hornar biskup. Í janúar 1905 barst honum blað frá "Helgunarkirkjufélaginu" í Ameríku, sem sýndi að mikil gerjun var í gangi hjá þeim. Á ýmsum stöðum hafði orðið sérstök "iðrandi uppvakning" og haldnar voru samkomur fyrir þá sem vildu frelsast frá syndsamlegu líferni. Einnig komu fráfallnir "hágrátandi og báðu Jesús að frelsa sig á ný, en á meðan þeir voru að kalla á Jesú Krist, þá kom fjöldi fólks, sem líka vildi komast í þetta sælufulla samband við frelsarann Jesú" og vildu öðlast fyrirgefningu allra synda sinna. Við þetta fóru líka frelsaðir að leita eftir helgun og brátt mátti heyra fagnaðar- og gleðióp frá ýmsum, sem voru að biðja.
Í apríl 1905 varð úthelling Heilags Anda undir predikun R. C. Hornar biskups, er hann talaði út frá Postulasögunni 2 : 2. Mikið hungur eftir blessun Drottins var meðal tilheyrenda, sem trúðu að þeir gætu fengið blessunina og var mikil bæn og þakkargerð fyrir úthellingu Heilags Anda.
Samúel birti grein í febrúar 1907 þar sem sagt er frá því að "Los Angelos" sé gagntekin af trúarvakningu, sem minnir á þá sem lýst er í Postulasögunni 2. kafla. Þaðan var skrifað: "Hvítasunnuhátíðin er vissulega hingað komin með öllum opinberunum Guðs kraftar, sem fram komu á hinni fyrstu hvítasunnuhátíð á dögum polstulanna."
Sagt var að þessi vakning stæði í sambandi við guðlega opinberun, sem byrjaði í Topeka í Kansas 5 árum áður. "Nokkrir vinir komu saman til þess að rannsaka Guðs orð og fundu, að enginn, sem þeir þektu, hafði hvítasunnueldinn, sem postulunum var gefinn." Leiðtogi þessa hóps mun hafa verið Charles Fox Parham frá Kansan. Hann hafði verið meþódistaprestur, en gerðist predikari helgunarhreyfingarinnar undir lok 19. aldar, en grundvallarkenningar hennar eru; réttlæting fyrir trú (endurfæðing), helgun fyrir skírn Heilags Anda (án tungutals), guðleg lækning fyrir friðþægingu Krists og skjót endurkoma Krists. Parham hafði Biblíuskóla og árið 1900 komst hann og nemendur hans að þeirri niðurstöðu, við lestur Postulasögunnar, að tungutalið væri sönnun þess að maður hefði skírst í Heilögum Anda. Ekki leið á löngu þar til Parham sjálfur og nemendur hans töluðu nýjum tungum.
Er Parham flutti skóla sinn til Houston í Texas árið 1905, varð blökkumaðurinn William J. Seymour nemandi skólans, en hann var prestur í helgunarhreyfingunni. Í ársbyrjun 1906 var Seymour boðið til Los Angeles til að predika í Nazarene-kirkjunni, en var gerður útlægur þaðan, er hann fullyrti að tungutal væri sönnun fyrir skírn í Heilögum Anda.
Úthelling Heilags Anda
Stuttu síðar féll Andinn á bænasamkomu heima hjá fólki sem skotið hafði yfir hann skjólshúsi og Seymour tók að tala nýjum tungum. Þau fóru svo að halda samkomur, fyrst úti, en síðan í stórum sal í gamalli, yfirgefinni meþódistakirkju að Azusa-stræti 312. Þar hófust samkomur í apríl 1906. Á samkomunum fóru að gerast merkilegir hlutir, fólk skírðist Heilögum Anda og margir læknuðust og varð salurinn fljótt of lítill fyrir allt það fólk sem inn vildi komast. Í fyrstu var meirihluti samkomugesta blökkufólk, en fljótlega urðu hvítir menn í miklum meirihluta. "Nú eru samkomurnar haldnar allan daginn og langt fram á nótt og hinn heilagi eldur breiðist út um allan bæinn og hið nærliggjandi hérað. Stoltir, prúðbúnir ræðumenn koma til þess að "rannsaka," en brátt breyttust þessar stoltu rannsóknir þeirra í undrun, og svo sannfærðust þeir, og rétt á eftir má sjá margan á meðal þeirra liggjandi á hinu óhreina gólfi, biðjandi Guð um fyrirgefningu og barnslegt hugarfar. Það er ómögulegt að segja hversu margir hafa snúið sér, helgast og fylst Heilögum Anda. Þessar samkomur voru orðnar að vakingu sem stóð í þrjú og hálft ár og voru haldnar samkomur alla daga vikunnar og tíðum kemur það fyrir, að þeim er haldið áfram þangað til kl. 2-3 eftir miðnætti. Það leggja daglega fleiri og færri af stað í allar áttir, að boða hið heilaga fagnaðarerindi.
Vakningin berst til Evrópu
Á meðan vakningin stóð enn yfir í Azusa-stræti í Los Angeles, breiddust áhrif hennar út um öll Bandaríkin og til annarra heimsálfa. Til Noregs barst hvítasunnuvakningin með Tomas Ball Barratt. Hann var meþódistaprestur og var á ferðalagi um Bandaríkin 1905-1906 í þeim erindagjörðum að safna fé til byggingar samkomuhúss fyrir "Bymisjonen" í Kristjaníu (Oslo). Hann hafði fengið leyfi konungsins til að nefna þetta fyrirhugaða hús "Håkonsborgen." 7. október 1906 var hann staddur í New York og fékk þá að eigin sögn, forsmekk skírnar Heilags Anda, en þann 15. nóvember sama ár veitti hann sjálfri heilagsanda skírninni viðtöku. Barratt skrifaði mikið um þessa reynslu sem var honum mjög dýrmæt og kom sem svar við þrám hans og bænum.
Þegar Barratt fór heim til Noregs skömmu síðar var það ekki ætlun hans að stofna nýjan söfnuð eða nýja hreyfingu. En sá nýi boðskapur sem hann flutti mætti mikilli andstöðu og varð hann því að starfa utan Meþódistahreyfingarinnar. Smám saman varð svo Hvítasunnuhreyfingin til og varð Barratt forstöðumaður Fíladelfíusafnaðarins í Oslo og sjálfkjörinn leiðtogi Hvítasunnumanna í Noregi allt til dauðadags 1940. En Barratt var ekki aðeins brautryðjandi í Noregi, heldur um öll Norðurlöndin og víðar í Evrópu. Hann heimsótti Svíþjóð í apríl 1907 og hélt fjölmennar samkomur í Stokkhólmi og vöktu þær mikla athygli.
Samúel O. Johnson skrifaði einnig í TRÚ um þessa merkilegu trúarvakningu, sem gekk þá yfir Kristjaníu, og þaðan yfir Noreg. Hann segir að Barratt, leiðtogi hreyfingarinnar sé "mælskur maður, sem hefir gjört sér mikið far um að bæta kjör fátækra. Mikil undur gjörast á samkomunum, menn tala útlendum tungum, oft skilur þá enginn. Sagt er, að vakningin haldi áfram. Væri óskandi, að hér kæmi veruleg vakning og það sem fyrst, því það er það, sem Ísland þarfnast mest af öllu; þó oss uggi, að menn yrðu hræddir, ef hún kæmi með verulegum anda."
Í maí 1907 birti Samúel enn fleiri fréttir af vakningunni á Norðurlöndunum, úthellingu Heilags Anda, lækningum og undrum sem snertu börn jafnt sem fullorðna.
Ekki er ljóst hve lengi Samúel O. Johnson starfaði hér á Íslandi og ekki heldur hver árangur varð af sáningu hans í þennan fremur hrjóstruga akur. Þó mun ekkert framhald hafa orðið af starfi hans hér. Um tíu árum síðar, eða um 1918, kom annar Vestur-Íslendingur, Guðmundur Páll Jónsson og hóf starf í Reykjavík. Hann gaf út blaðið "Ljós og sannleikur," sem kom fyrst út í mars 1919 og eins auglýsti hann í dagblöðunum fremur reglulega samkomur allt árið 1919 og fram á haust 1920, en þá fékk starf hans fremur snubbóttan endi.
Brautryðjandinn á Íslandi
Þá var kominn til Íslands Norðmaðurinn Erik Aasbö og hafði starfað með Páli frá byrjun ágúst. Allir erlendir trúboðar sem komu hingað til starfa næstu áratugina voru frá Norðurlöndunum og sambandið við Norðurlöndin hefur ávallt verið náið. Athyglisvert er þó, að þeir trúðboðar sem fyrstir fluttu hvítasunnuboðskapinn til Íslands, höfðu verið vestur í Ameríku um lengri eða skemmri tíma áður en þeir komu hingað. Þannig var það einnig með Erik Aasbö, en hann fór til Norður-Dakota í Bandaríkjunum árið 1907. Þar kynntist hann Hvítasunnumönnum árið 1910 og gekk í raðir þeirra. Á þessum árum fékk hann sýn, sem hann setti í samband við Ísland og að hann ætti að fara þangað til þess að boða fagnaðarerindið. Sýnin var af landslagi og byggð.
Aasbö hvarf heim til Noregs 1913 og starfaði bæði þar og í Svíþjóð næstu árin, sem predikari og forstöðumaður. Signe kona hans var sænsk og voru þau hjónin send hingað af Salemsöfnuðinum í Gautaborg í júlí 1920.
Upphaf Hvítasunnustarfs á Íslandi
Hvítasunnumenn hafa litið á vakninguna í Vestmannaeyjum sumarið 1921 sem upphaf hreyfingarinnar. Þá er litið framhjá því að hjónin Signe og Erik Aasbö komu til Íslands heilu ári áður. Þau komu til landsins 31. júlí 1920 og hófu starf í Reykjavík. Byrjunin lofaði góðu, á móti þeim tók Íslendingur, Páll Jónsson, sem sjálfur var predikari og liðtækur túlkur. Til vetrarins var leigður salur og höfðu þau haldið þar þrjár samkomur snemma í ágúst. Erik og Páll fóru þá í trúboðsferð umhverfis landið og komu til baka 1. september. Allan september höfðu þeir samkomur í Reykjavík og hafa þær líklega allar verið í Báruhúsinu. Nokkrir frelsuðust á þessum samkomum og tóku þátt í vitnisbuðrasamkomum.
En þá dundi ógæfan yfir, Páll brást gjörsamlega og þau hjónin stóðu uppi ein, mállaus og án túlks. Þetta varð algjört rothögg fyrir þessa litlu byrjun og næstu 10 mánuðina störfuðu þau í kyrrþey. Um þennan tíma hefur lítið verið vitað, en um hann er hægt að fræðast af einu og einu bréfi, sem Erik sendi til málgagna hreyfingarinnar í Noregi og Svíþjóð. En hann minnist ekki orði á þessa erfiðleika, skrifar um Guðs kristni á Íslandi, spíritisma o.fl. En gagnlegasta heimildin um þennan þögla tíma í starfi þeirra, er dagbók sem Signe hélt frá 1. janúar til 23. september 1921.
Dagbók Signe er mjög orðknöpp og virtist við fyrstu sýn, ekki innihalda neinar áhugaverðar upplýsingar. Hún tíundar veðrið nær daglega og er mjög upptekin af síbreytilegri veðráttunni. Auk þessa segir hún frá flestöllum samkomum sem þau héldu sjálf eða sóttu hjá öðrum á þessum tíma. Á tæplega átta mánuðum voru samkomurnar samtals 132, þar af eigin samkomur 78, samkomur sem þau sóttu á Hjálpræðishernum 44 og aðrar samkomur 10. Signe nefnir oft að samkomur og bænastundir hafi verið haldnar á þeirra eigin heimili, sem mun hafa verið að Lækjargötu 4, nefnir aldrei að hús hafi verið leigt til samkomuhalda.
Stundum segir Signe eitthvað um samverustundirnar, t.d. ef eitthvað gerðist markvert. Þannig segir hún 9. janúar: "Síðdegis höfðum við góða bænastund hér í heimili okkar, litla herbergið var pakkfullt." 22. janúar: "Í kvöld höfðum við góða samkomu. Erik talaði um endurkomu Jesú. Við fengum að biðja með tveimur ungum mönnum til frelsis." 3. febrúar: "Í kvöld höfðum við mjög góða bænastund hér hjá okkur." Eins 6. febrúar. 13. mars: "Kl. 3 höfðum við mjög góða bænastund hér, það var fullt í litla herberginu okkar. 17. mars: "Við höfðum góða bænastund hér kl. 7. Einn maður frelsaðist á þriðjudagssamkomunni, var á fimmtudag og vitnaði. Guð er góður."
Síðdegis 24. maí kom Sveinbjörg Jóhannsdóttir til Signe og höfðu þær bænastund. Sveinbjörg var komin vestan frá Ameríku fyrr um vorið og átti eftir að verða þeim hjónum mikil stoð og stytta í starfinu næstu árin.
Stundum vitnaði Erik á samkomum á Hernum og predikaði líka nokkrum sinnum bæði í Reykjavík og Hafnarfirði. Þau eignuðust nokkra góða vini, bæði íslenska og útlendinga sem bjuggu í Reykjavík, m.a. sjómenn sem stundum gaukuðu að þeim fiski.
Erik sá nauðsyn þess að gefa út efni sem gæti orðið til leiðbeiningar fyrir nýfrelsaða. Hann samdi þetta efni sjálfur og fékk mann til að þýða það á íslensku. Kverið er 43 blaðsíður og var nefnt "Hverju eigum vér að trúa?" og kom það úr prentun 15. júní og átti eftir að verða til ómetanlegrar hjálpar fyrir nýfrelsaða í Reykjavík og ekki síst í Vestmannaeyjum skömmu síðar.
Eina hléið sem varð á dagbókarfærslum Signe var frá 21. júlí - 23. ágúst, en þá hafði Drottinn leitt þau til Vestmannaeyja, þar sem vakning braust út og tugir eyjaskeggja frelsuðust. Þau ætluðu aðeins að dvelja þar í rúma viku, svo Signe hefur ekki talið taka því að hafa dagbókina með.
Segja má að þetta erfiða ár þeirra í Reykjavík hafi verið undirbúningstími fyrir það sem Guð ætlaði þeim að framkvæma á Íslandi næstu árin.
Betel Vestmannaeyjum
Eftir Reykjavíkur árið leiddi Guð Signe og Erik Aasbö til Vestmannaeyja sumarið 1921. Erik var norskur en Signe sænsk. Þangað komu þau 21. júlí ásamt Sveinbjörgu Jóhannsdóttur og héldu þau samkomur þar í rúman mánuð. Vakning braust út í Eyjum og frelsuðust margir. Um þetta skrifaði Signe í bréfi heim til Svíþjóðar, sem hún dagsetti 2. ágúst og segir m.a. að fólk sem hafði frelsast segi við þau: "Þið megið ekki fara frá okkur elskulega fólk, þið verðið að vera hjá okkur, við höfum aldrei heyrt neitt þvílíkt fyrr. [...] Megi Guð halda áfram því verki sem hann hefur byrjað. Það er hans verk." Hún sagði að ef þau fengju íbúð í Eyjum yrðu þau þar í vetur.
Um haustið höfðu þau fengið íbúð og fluttu þá til Eyja og störfuðu þar næstu árin. Þau leigðu mismunandi hús til samkomuhalda, Góðtemplarahúsið, Borg, Gamlabíó, Nýja Bíó og e.t.v. fleiri hús. Árangurinn varð sá, að margt fólk komst til trúar á Drottinn Jesús. Góða sæðið féll víða í frjóan jarðveg og bar ávöxt samkvæmt því. Um þetta sagði Erik, að þessar sálir hafi verið í mikilli syndaneyð, svo vonandi lifi þær heilshugar með Guði.
Þrátt fyrir framgang var starfið ekki auðvelt. Mikill andblástur hófst brátt gegn þeim, samkomur voru truflaðar og varð að leggja niður opinberar samkomur um tíma. Nýfrelsaðir liðu einnig ofsóknir svo sumir þeirra féllu frá. En áfram þraukuðu trúboðarnir, uppfræddu og styrktu vinina og eftir nokkurra ára starf rættist draumur þeirra um eigið húsnæði fyrir starfsemina. Salemsöfnuðurinn í Gautaborg sendi hús, sem reist var sumarið og haustið 1925 og var vígt 1. janúar 1926. Þar fór fram fyrsta skírnin 19. febrúar 1926 og skírði Aasbö 19 manns og reiknast sá dagur stofndagur Betelsafnaðarins. Fáum dögum síðar fluttu Aasböhjónin heim til Skandinavíu, en við starfinu tóku sænsku hjónin Gyða og Nils Ramselius, sem komið höfðu til Eyja sumarið áður.
Ramselius var góður málamaður og lærði íslenskuna á skömmum tíma. Hann var farinn að predika á íslensku eftir hálfs árs dvöl, en Aasbö náði henni ekki. Ramselius hjónin veittu starfinu forstöðu fram á sumar 1928 og segir hann að með tilkomu hússins hafi starfið færst í fastari skorður, opinberar samkomur orðið reglulegar og eins biblíulestrar og sunnudagaskóli. Yfirleitt voru samkomurnar vel sóttar og samheldni vinahópsins mikil. Á starfstíma þeirra skírðust ellefu manns, þar af átta bræður, en fyrir voru konurnar í miklum meirihluta.
Við starfinu tóku Svíarnir Signe og Eric Ericson og leiddu það til haustsins 1936. Eric var mjög víðsýnn og framúrskarandi starfsmaður, duglegur og lagði sig allan fram. Eins var með Signe, en þau stóðu saman í þjónustunni sem einn maður alla tíð og helguðu Guði alla sína starfskrafta hér á landi. Árið 1932 kom kornungur Íslendingur, Jónas S. Jakobsson til starfa í Eyjum við hlið Ericsons og varð þá talsverð hreyfing meðal unga fólksins og frelsuðust þá m.a. nokkur börn Halldóru Þórólfsdóttur og Guðjóns Hafliðasonar frá Skaftafelli. Þau og afkomendur þeirra áttu eftir að verða stólpar í söfnuðinum og Hvítasunnuhreyfingunni um langa framtíð. Einnig kom Ásmundur Eiríksson til starfa með Ericson 1933, til að byrja með einkum við útgáfumálin, en síðar sem forstöðumaður bæði í Eyjum og Reykjavík um áratuga skeið. Sá fyrsti sem frelsaðist á samkomu sem hann talaði á í Betel var Óskar Gíslason, þá ungur að árum og varð hann fyrsti öldungur safnaðarins 1936 og stóð sem klettur í starfinu til æviloka 1991. Kona hans, Kristín Jónína Þorsteinsdóttir var einnig mjög virk í starfinu alla tíð og eins afkomendur þeirra.
Herbert Larsson kom fyrst til hjálpar í starfinu 1924 og var viðloðandi starfið öðru hvoru í mörg ár, en starfaði einnig í Færeyjum, enda kvæntur þarlendri konu. Ásmundur Eiríksson var forstöðumaður frá desember 1936 fram á vorið 1937, en um haustið kom Jónas S. Jakobsson og fjölskylda og stóð fyrir starfinu í tvö ár. Við af honum tók Arnulf Kyvik, sem kom til Eyja í apríl 1939 með konu og 4 börn. Þau komu frá Bandaríkjunum, en hann hafði starfað í Salemsöfnuðinum í Brooklyn og nýtti sér mikla reynslu sína til að koma betra skipulagi á Betelsöfnuðinn. Hann virkjaði safnaðarfólkið til starfa og var það kosið í hin ýmsu embætti, gjaldkera, endurskoðenda, ritara, söngstjóra, sunnudagaskólaleiðtoga, dyravarða, safnaðarsystir auk forstöðumanns og öldunga, sem fyrir voru. Í hans tíð var fyrst talað um tíund, stofnaður trúboðssjóður og sunnudagaskólasjóður.
Í október 1940 tóku við söfnuðinum Milda og Sigmund Jacobsen og veittu starfinu forstöðu í eitt og hálft ár. Í hans tíð var Halldór Magnússon kosinn öldungur Betelsafnaðarins. Í febrúar 1943 tók Ásmundur við forstöðu að nýju og starfaði þar fram undir haust 1945, en í febrúar 1946 tóku Herta og Þórarinn Magnússon við í nokkra mánuði. Kyvík tók aftur við í ágúst og var við störf að miklu leyti fram í júní 1948. Eins og sjá má voru tíð forstöðumannaskipti hjá Betelsöfnuðinum allt frá upphafi. Lengst hafði Ericson gegnt starfinu, eða í um 8 ár. Á þessu varð nú breyting, er heimamaður tók við forustunni.
Haustið 1948 var Einar J. Gíslason kosinn forstöðumaður og gegndi starfinu í 22 ár, lengst allra forstöðumanna til þessa. Kona hans Guðný Sigurmundardóttir stóð honum við hlið og var söngstjóri safnaðarins til dauðadags 1963. Einari til aðstoðar var Guðmundur Markússon á árunum 1958-1961, annaðist mest allt andlega starfið, en Einar vann þá mikið, eins og lengst af meðfram starfinu í Betel. Glenn Hunt starfaði líka með Einari um eins árs skeið 1964-65. Hann og kona hans voru góðir píanóleikarar og eins var hann ágætur predikari. Snemma á forstöðumannstíð Einars fékk Betelsöfnuðurinn loksins fullkomin safnaðar réttindi, eftir um 18 ára baráttu. Þá fékk forstöðumaðurinnn réttindi til að gifta og grafa safnaðarmeðlimi. Á starfstíma Einars í Eyjum voru 77 skírðir til safnaðarins. Haustið 1970 tók Daníel Jónasson við af Einari og starfaði fram í júní 1971, en eftir það stóð Óskar Gíslason fyrir starfinu, sem leiðandi öldungur.
Nú liðu 13 ár og stóðu öldungarnir fyrir starfinu. Einn þeirra, Snorri Óskarsson var loks kosinn forstöðumaður í maí 1984 og var safnaðarhirðir fram til 2001. 1993 var Samkomuhús Vestmannaeyja keypt fyrir starfsemi safnaðarins og tekið formlega í notkunn 5. mars 1995, eftir gagngerar endurbætur. Söfnuðurinn valdi því nafnið Hvítasunnukirkjan Skömmu síðar var Betel breytt í Leikskólann Betel, sem tók til starfa 2. desember 1995.
Fjölmargir trúboðar hafa heimsótt söfnuðinn í áranna rás, lagt starfinu lið og orðið til blessunar og uppörfunar.
Steingrímur Ágúst Jónsson tók við starfinu af Snorra, kosinn formlega forstöðumaður ári síðar. Hann var tólfti forstöðumaðurinn þessi 85 ár síðan starfið hófst. Þegar þetta er skrifað er Guðni Hjálmarsson forstöðumaður þessa elsta hvítasunnusafnaðar á Íslandi.
Útbreiðsla Hvítasunnuhreyfingarinnar á Íslandi
Næsti söfnuður til að sameinast Hvítasunnuhreyfingunni var
Narsissa í Fljótum
Það verkfæri sem Guð notaði til að flytja fagnaðarborskapinn í Fljótin í Skagafirði var Ásmundur Eiríksson. Hann upplifði afturhvarf sitt sumarið 1923. Hafði lengi þráð að eignast fullvissu um sáluhjálp sína og hafði átt í langvarandi andlegri baráttu vegna þessa. Að lokum heimsótti hann Arthur Gook trúboða á Akureyri og fékk hjá honum þá leiðbeiningu sem hann með þurfti.
Ári síðar veiktist Ásmundur alvarlega er hann var við landbúnaðarstörf í Svarfaðardal. Í ágúst 1924 var hann lagður inn á Kristneshæli í Eyjafirði og átti í þessum veikindum mörg ár.
Sumarið 1930 flutti Ásmundur heim í sveit sína Fljót í Skagafirði eftir nokkurra ára erfiða sjúkdómsbaráttu. Jafnframt því sem hann gekk í trú að öllum nauðsynlegum störfum á býlinu Reykjarhóli, þar sem hann var fæddur og uppalinn, hóf hann starf á akri Guðs. Guð fór að nota hann til blessunar fyrir sveitunga sína. Það byrjaði með að hann vann allar systur sínar fyrir Drottinn. Bræður sína tvo vann hann einnig, Árna í september og í apríl árið eftir hafði Hafliði í Neskoti snúið sér til Krists. Ásmundur vann einnig fleiri sveitunga til trúar.
Síðla veturinn 1931, höfðu um 20 manns frelsast. Farið var að ræða um skírn á komandi vori og gerði Ásmundur sér vonir um að allt að 20 manns mundu láta skírast. Svo margir höfðu talað við hann í þá veru. En þegar nær dró varð mótstaðan meiri og fækkaði í hópnum. Skírnin fór fram 26. júní í kalsaveðri, skírnþegar urðu 12, skírt var í Sandósi rétt við Haganesvík og var Arthur Gook kominn frá Akureyri, að beiðni Fljótamanna til að skíra. Þessi atburður vakti að vonum mikla athygli og spannst margvíslegt umtal um hana og gróusögur fóru á kreik.
Eftir skírnina hófust opinberar samkomur í Fljótunum. Þær voru aðallega haldnar til skiptis í Neskoti og á Reykjarhóli þriðja hvern sunnudag árið um kring. Fyrir kom að samkomur voru haldnar í samkomuhúsinu í Haganesvík.
Aftur var skírt í ágúst 1932 og þá í Flókadalsá milli bæjanna Austarahóls og Neskots. Skírnþegar voru 9 og var Ásmundur skírari. Þá um haustið fór hann á Biblíuskóla Hvítasunnumanna í Stokkhólmi og kom til baka hvítasunnumaður við litla hrifningu Arthurs Gook. Þar með breyttist starfið í Fljótunum í hvítasunnustarf og fylgdu flestir Ásmundi að máli. Á árinu 1934 ákváðu vinirnir í Fljótunum að stofna söfnuð formlega og gáfu þeir honum nafnið "Narsissa." Var hann annar söfnuður Hvítasunnumanna á Íslandi.
Starfið hélt áfram með venjulegu móti, fólk frelsaðist og sóttu vinirnir samfélagið vel. Samkomuferðirnar voru góð tilbreyting í hversdagslífi þessa fólks í afskekktri sveit og alltaf tilhlökkun þegar næsti samkomudagur nálgaðist. Á samkomunum var mikið sungið og oftast án undirleiks, Guðs orð var predikað og einnig voru frjálsir vitnisburðir og í samfélaginu var mikið líf og gleði. Á sumrin var farið á milli ríðandi, en á veturnar var oft mikill snjór í Fljótunum og var þá farið á skíðum, allir staflausir en skemmtu sér konunglega.
Í ágúst 1936 var ákveðin skírn, en það sumar hafði verið töluverð andleg hræring í Fljótunum. Þá munu einir 5 hafa skírst á sama stað og 1932. Nokkrum árum síðar, líklega um 1940 hugkvæmdist mönnum að gera fyrirstöðu í Reykjarhólnum og safna þar heitu vatni úr uppsprettu og nýta það sem skírnarlaug.
Hugur Ásmundar til starfsins var mikill, og auk þess studdi hann Ericson mikið í útgáfumálunum, var m.a. meðritstjóri Aftureldingar 1938. En heilsan var oft tæp. Þannig var hann lengi veikur af brjósthimnubólgu veturinn 1938-9. Eftir að hafa verið smurður á samkomu að Reykjarhóli í byrjun apríl, fór hann á fætur í trú. Hann hafði þá legið samfleitt í 23 vikur og var að vonum mjög máttfarinn, en styrktist smám saman. Hann var þó vongóður um að Drottinn leyfi sér að frískast aftur svo hann geti gert eitthvert gagn í ríki hans enn um stund. Það átti sannarlega eftir að verða, þó síðar yrði.
Nokkrir trúboðar Hvítasunnuhreyfingarinnar heimsóttu Fljótin og tóku þátt í samkomum. Meðal annars Jónas S. Jakobsson og Guðbjörg Guðjónsdóttir, Kristín Sæmunds, Sigmund Jacobsen og líka Svíarnir Ramselius, Carl Anderson og Eric Ericson.
Samkomur voru áfram á þeim bæjum, sem fyrr eru nefndir og stóð Ásmundur fyrir starfinu fram til 1941. Hann var þó talsvert í trúboðsferðum víða um land og starfaði þá mikið með öðrum trúboðum Hvítasunnuhreyfingarinnar. Hann var einnig í Fljótunum hluta úr ári næstu árin, sérstaklega á sumrin. Þegar hann fór að vera meira við starf annars staðar, tók Árni Eiríksson bróðir hans við forstöðu safnaðarins og gegndi því starfi þar til hann flutti til Reykjavíkur haustið 1962.
Þegar Árni og fjölskylda hans fluttu frá Fljótunum, var orðið fátt Hvítasunnumanna þar í sveitinni, flestir fluttir annað og má heita að þar með hafi skeið þessa safnaðar verið á enda runnið eftir rúmlega 30 ár starf.
Fíladelfía Reykjavík
Framan af átti starf hvítasunnumanna í Reykjavík undir högg að sækja. Alvarleg tilraun var gerð til að koma þar á föstu starfi á árunum 1919-1921, en margt varð til þess að sú viðleitni rann út í sandinn. Fimmtán ár liðu þar til hvítasunnusöfnuður var stofnaður í höfuðstaðnum. Það gerðist í lok heimsóknar norska hvítasunnuleiðtogans T. B. Barratts, í maí 1936. Með Barratt komu Birger Nordby fiðluleikari, Eric Ericson og Ásmundur Eiríksson og héldu samkomur 12.-18. maí og var Barratt aðalræðumaður og túlkaði Ásmundur hann. Um tónlistina sáu Nordby og Barratt, sem lék ýmist á orgel eða píanó. Samkomurnar voru vel sóttar, en sýnilegur árangur ekki mikill, þó voru tveir skírðir.
Mánudaginn 18. maí hvatti Barratt til myndunar safnaðar, eftir fyrirmynd Guðs orðs og skýrði hvað söfnuður Krists væri. 12 manns mynduðu söfnuðinn, þar af aðeins 8 Reykvíkingar. Hinir fjórir áttu þó eftir að koma mikið við sögu safnaðarins um áratuga skeið. Samþykkt var að söfnuðurinn skyldi heita Fíladelfía, sem þýðir bróðurkærleikur. Eric Ericson var kosinn forstöðumaður safnaðarins og Ásmundur öldungur.
Um sumarið hélt Ericson uppi starfinu, jafnframt starfinu í Vestmannaeyjum. Hann flutti til Reykjavíkur um haustið, leigði íbúð að Bröttugötu 3b. Hann fékk hjónin Guðbjörgu Guðjónsdóttur og Jónas S. Jakobsson til að hjálpa sér í starfinu. Þessar tvær fjölskyldur bjuggu saman í íbúðinni að Bröttugötu 3b í rúmt ár. Þar voru haldnar innbyrðis samkomur, biblíulestrar og bænastundir og einnig sunnudagaskóli. "Varðarhúsið" var leigt fyrir opinberar samkomur á sunnudögum. Á þeim samkomum var tjaldað því sem til var í sambandi við músíkina. Guðbjörg og Signe Ericson léku á gítara og Jónas á sög. Þetta þótti gott í þá daga og kom þó nokkuð af fólki á samkomurnar og fólk varð fyrir áhrifum. Á fyrsta starfsárinu bættust 13 manns við söfnuðinn.
Haustið 1937 keypti söfnuðurinn húseignina Hverfisgötu 44, tvílyft íbúðarhús og bakhús, sem innréttað var sem samkomuhús. Forstöðuhjónin og fleiri bjuggu í íbúðarhúsinu. Þarna starfaði söfnuðurinn í rúm 24 ár og fjölgaði meðlimum hægt í fyrstu, en örar síðar, einkum frá árinu 1948, er þeir Ásmundur Eiríksson og Arnulf Kyvik störfuðu þar um tíma í fjarveru Ericsons. Ásmundur var kosinn forstöðumaður safnaðarins 6. mars 1949, eftir heimkomu Ericsons frá Ameríku. Mikill framgangur var í söfnuðinum næstu árin og fjölgaði meðlimum hans úr 100 í mars 1949 í 200 í ársbyrjun 1952 og í um 300 í mars 1959.
Allt frá 1921 hafa Hvítasunnumenn lagt áherslu á hið ritaða mál og gefið út blöð og bækur til dreifingar meðal almennings. Í tíð Ericsons í Vestmannaeyjum varð bókaforlagið til og fluttist starfsemi þess til Reykjavíkur 1936, er hann tók við forstöðu safnaðarins þar. Ericson gaf Fíladelfíusöfnuðinum forlagið 1938 og fékk það nafnið Fíladelfíuforlag. Hann og Signe kona hans störfuðu við það áfram endurgjaldslaust í mörg ár og einnig Ásmundur Eiríksson og Þórhildur kona hans. Gefnar voru út fjölmargar bækur, bæði fyrir börn og fullorðna ásamt Aftureldingu og síðar Barnablaðinu, sem hóf útkomu á Akureyri 1938. Dugmiklir sölumenn sáu um dreifingu alls þessa efnis út um allt land í árlegum sölu- og trúboðsferðum sínum. Hvað drýgstir voru þeir Sæmundur Sigfússon, Sigurmundur Einarsson, Þorsteinn Einarsson, Dagbjartur Guðjónsson, Daníel Glad og Hallgrímur Guðmannsson, sem allir stunduðu sölu og ferðatrúboð árið um kring. Fjölmargir aðrir hafa einnig lagt útbreiðslustarfinu lið.
Í tíð Ásmundar var salurinn á Hverfisgötu stækkaður um helming og kirkja safnaðarins að Hátúni 2 byggð, hófust framkvæmdir vorið 1958 og var að fullu lokið með vígslu kirkjuskipsins haustið 1969.
Lengst af hafa samkomur verið tíðar, opinberar samkomur sunnudaga og fimmtudaga, biblíulestrar á þriðjudögum og bænastundir á laugardögum, auk sunnudagaskólans allan veturinn og eins voru útisamkomur á Lækjartorgi yfir sumarmánuðina þegar veður leyfði. Safnaðarfólk sótti allar samkomurnar einkar vel. Ásmundur var mikill bænamaður og virkjaði söfnuðinn oft til bæna, bænavikur, bæna- og föstuhelgar og bænavaktir voru oft skipulagðar í hans tíð. Einnig gekkst hann fyrir fjölsóttum biblíuskóla á haustin um margra ára skeið og voru kennarar yfirleitt úrvals biblíufræðarar, aðallega frá Svíþjóð og Noregi.
Einn þessara kennara sagði eitt sinn í ávarpi um algengt viðhorf safnaðarins til forstöðumannsins. "Fyrsta árið er hann engill, annað árið maður, en þriðja árið er hann djöfull." Þetta hafa margir forstöðumenn fengið að reyna á eigin skinni, misalvarlega þó. Ásmundur slapp ekki við það og var samblástur mikill gerður að honum á árunum kringum 1960 og bornar á hann margar sakir og þungar af aðilum innan safnaðarins. Þetta gekk mjög nærri Ásmundi, en hann stóð það af sér og var hreinsaður af öllum ákæruatriðum., Hann átti stuðning mikils meirihluta safnaðarins og gegndi forstöðumannsstarfinu allt til haustsins 1970.
Við forstöðu tók Einar J. Gíslason. Hann kom á fót barnaheimili í Kotmúla í Fljótshlíð sem söfnuðurinn rak á árunum 1972-1980.
Á fimmtugsafmæli Einars J. Gíslasonar 31. janúar 1973 var "Samhjálp Hvítasunnumanna" stofnuð. Georg Viðar Björnsson hafði þá um tíma starfað meðal drykkjumanna við erfiðar aðstæður í Reykjavík, húsnæðið var bílskúr. Keypt var eignin Hlaðgerðarkot í Mosfellssveit og veitti Georg Viðar starfinu forstöðu til ársins 1977, en þá tók Óli Ágústsson við. Hann og fjölskylda hans byggði starfið upp með miklum dugnaði og eljusemi. 1978 var stofnaður líknarsjóðurinn Samverjinn, sem aflaði m.a. tekna með útgáfu bóka og hljómplatna. 1979 færði Samhjálp út kvíarnar, tók á leigu húsið að Hverfisgötu 44 í Reykjavík, sem í 24 ár hafði verið samkomuhús Fíladelfíusafnaðarins. Síðar var húsið Hverfisgata 42 keypt í áföngum og opnuð þar kaffistofa 1982 og í apríl 1983 voru Þríbúðir opnaðar þar einnig, en þar voru haldnar Samhjálparsamkomur, sem vel voru sóttar af skjólstæðingum og vinum starfsins. Þar var einnig starfrækt Stoðbýli fyrir skjólstæðinga Samhjálpar, sem athvarf á leið til sjálfsbjargar og fleiri starfsgreinar mætti telja. Um áramótin 1999 og 2000 létu hjónin Óli Ágústsson og Ásta Jónsdóttir af störfum og við tóku hjónin Heiðar Guðnason og Sigrún D. Jónsdóttir. Í maí 2006 flutti starfsemi Samhjálpar í Reykjavík af Hverfisgötunni í nýtt, mun stærra húsnæði að Stangarhyl 3.
Á áttunda áratugnum var átak gert í hljóðfæramálum safnaðarins, keyptur nýr flygill 1973, um svipað leyti nokkuð af málmblásturshljóðfærum og komið upp lúðrasveit, sem starfaði með mestum blóma á fyrrihluta áttunda áratugarins undir stjórn Sæbjörns Jónssonar. Þá var veglegt pípuorgel keypt frá Danmörku með dyggum stuðningi Einars, sett upp í kirkjunni og vígt 1975. Vígsluna annaðist Árni Arinbjarnarson, sem var söngstjóri safnaðarins frá 1952-1989.
Einar var mikill skörungur og sópaði af honum á ræðustól, en hann var einn mesti predikari sem hvítasunnuhreyfingin á Íslandi hefur átt. Einnig var Einar lengi í ritstjórn Aftureldingar og var ritstjóri og ábyrgðarmaður frá láti Ásmundar til 1990.
Einar beitti sér fyrir kaupum safnaðarins á Völvufelli 11 árið 1983. Þar veitti Hafliði Kristinsson forstöðu blómlegu starfi næstu árin. Árið 1990 var hann kosinn forstöðumaður Fíladelfíusafnaðarins.
Hafliði var biblíulærður í Bandaríkjunum og varð samband mun meira í tíð hans við Norður Ameríku, en verið hafði. Má þar nefna heimsóknir Celebrant Singers, sem fyrst er getið í júlí 1986 og heimsóttu marga staði á landinu. Starf fyrir eldriborgara í söfnuðinum hófst 1991, tónlistarstefna safnaðarins breyttist, meira lagt upp úr kórum, en sálmum og svokallaðri lofgjörð.
Samkomur á þriðjudögum og fimmtudögum lögðust af 1987 og komu í þeirra stað samkoma á miðvikudögum og fyrst á tíunda áratugnum fluttust opinberu samkomurnar á sunnudögum loks yfir á tímann 16.30 og festist sá tími í sessi. Síðar var sunnudagaskólinn fluttur á sama tíma og hefur það gefist vel. Frá 1992 hefur Kornelíus Traustason annast viðhald kirkjunnar, sem þurfti orðið talsvert viðhald.
Hafliði var forstöðumaður til 1997, er Vörður L. Traustason tók við. Til að ná upp miðvikudagssamkomunum, sem lengi höfðu verið slælega sóttar, byrjaði Vörður með "súpu og brauð" og fræðslu á eftir. Þetta gafst mjög vel og sóttu þessar stundir fyrstu árin á annað hundrað manns. Árið 1998 hófst forvarnarstarfið Marita, gegn fíkniefnaneyslu.
Framgangur í söfnuðinum hefur verið misjafn í áranna rás, stundum mikill, og stundum minni. Segja má að hann hafi verið talsverður síðustu árin, margir bæst í söfnuðinn, ekki síst ungt fólk. Margir hafa frelsast í gegnum Alfa-námskeiðin sem haldin hafa verið reglulega undanfarin ár.
Fíladelfía Akureyri
Áður en fast starf hófst á Akureyri heimsóttu ýmsir trúboðar Hvítasunnuhreyfingarinnar staðinn, allt frá 1923, líklega fyrst Sveinbjörg Jóhannsdóttir. Í janúar 1936 kom norski trúboðinn Sigmund Wessel Jacobsen þangað og hélt uppi reglulegu starfi til vors. Seinni hluta maí kom T. B. Barratt með fylgdarliði og hélt samkomur dagana 25.-30. maí við vaxandi aðsókn. Söfnuður var stofnaður 30. maí af ellefu sálum, en auk þeirra voru innritaðir í söfnuðinn, sjö manns sem Ásmundur hafði skírt á Norðfirði skömmu áður. Söfnuðurinn fékk nafnið Fíladelfíusöfnuðurinn á Akureyri og kaus Sigmund W. Jacobsen sem forstöðumann. Í ágúst kvæntist Sigmund norskri konu, Mildu R. Spångberg, sem hafði starfað á Íslandi álíka lengi og hann.
Söfnuðurinn leigði sal í Verslunarmannahúsinu fyrir reglulegar samkomur. Á næstu mánuðum bættust nokkrir við hópinn. Vorið 1937 fóru þau Sigmund og Milda til Noregs og dvöldu þar í um ár. Um svipað leyti og þau komu aftur til Akureyrar, kom sænski trúboðinn Nils Ramselius þangað með fjölskyldu sína. Þau störfuðu saman næstu tvö árin og var Sigmund forstöðumaður. Á stríðsárunum urðu þau Sigmund og Milda að snapa sér vinnu til að komast af og gat það verið torsótt.
Haustið 1940 var Sigmund beðinn að taka að sér forstöðu Betelsafnaðarins í Vestmannaeyjum. Hann var tregur til þess í byrjun, "en lét þó tilleiðast fyrir þrábeiðni hinna leiðandi bræðra og þarfir safnaðarins í Eyjum." Hann lofaði sér í 6 mánuði, en dvölin varð hálft annað ár. Á meðan stóð Ramselius fyrir starfinu á Akureyri og gerði það áfram þegar Sigmund kom aftur norður, þó engin formleg forstöðumannsskipti hafi farið fram. Þannig var staðan á annað ár, en þá hjó Sigmund á hnútinn, sagðist telja þá forstöðumannskosningu, sem fram fór á stofndegi safnaðarins, fallna úr gildi. Ramselius stýrði söfnuðinum þar til vorið 1946, er hann flutti heim til Svíþjóðar.
Jóhann Pálsson var þá kosinn forstöðumaður. Hann vann alla tíð verkamannavinnu og var forstöðumannsstarfið aukageta. Söfnuðurinn keypti hús 1951 að Lundargötu 12 og var innréttaður salur á hæðinni og íbúð í risinu. Í janúar 1951 vildi Jóhann hætta starfi forstöðumanns, en er hann gat stytt vinnutímann hjá bænum og eftir að honum hafði verið boðið frítt húsnæði, ljós og hiti í hinu nýja húsi safnaðarins, gaf hann kost á sér áfram.
Þeir Sigmund og Ramselius ýttu úr vör litlu blaði árið 1938, sem hét Barnablaðið. Söfnuðurinn gaf blaðið út reglulega, 6 tölublöð á ári mörg næstu árin. Útlitið var einfalt, en innihaldið gott. Lengst af annaðist Jóhann Pálsson afgreiðslu blaðsins og sá alfarið um útgáfuna frá 1946, þar til útgáfan flutti til Reykjavíkur í ársbyrjun 1953.
Árið 1951 byrjuðu sameiginlegar samkomur þriggja safnaða á Akureyri, Fíladelfíusafnaðarins, Hjálpræðishersins og Sjónarhæðarsafnaðarins og voru þær "vel sóttar og blessunarríkar." Þetta var um páskana og var upphaf langs samstarfs þessara safnaða um páska, ekki hvert ár, en oft, a.m.k. til 1983.
Frá upphafi var blómlegt sunnudagaskólastarf og einnig saumafundir fyrir stúlkur. Um tíma voru einnig haldnir drengjafundir. Í sambandi við jólin var ævinlega haldin jólatréshátíð og var það gert með myndarskap. Stundum voru á annað hundrað börn og allmargir gestir. Yfirleitt var öllum veitt kakó, brauð og epli, börnin gengu kringum jólatré, sungu sálma og voru glöð.
Jóhann var forstöðumaður áfram og hélt traustum tökum um starfið. Samkomur voru reglulegar og aldrei slegið slöku við. Söfnuðurinn mætti trúfastlega á samkomur, biblíulestra og bænasamkomur, þó ekki væri hann fjölmennur. Fjöldi safnaðarmeðlima sveiflaðist nokkuð til, en þær sveiflur voru ekki ýkja stórar. Lengst af voru í söfnuðinum 25 til nærri 40 manns.
Frá árinu 1978 fór hugur Jóhanns Pálssonar að beinast að starfi Samhjálpar Hvítasunnumanna. Þetta byrjaði með afleysingum, en vorið 1980 fóru þau Hulda og Jóhann til starfa hjá Samhjálp og voru þar áfram næstu árin.
Stjórn safnaðarins tók höndum um starfið og var Vörður L. Traustason kosinn leiðandi öldungur. Hann var síðan kosinn forstöðumaður í október 1981. Þarna störfuðu þau hjónin, Ester og Vörður mörg næstu árin, jafnframt því sem hann var lögregluþjónn.
Upp úr 1970 var í alvöru farið að ræða um þörf fyrir aukið húsrými fyrir starfsemi safnaðarins. Sótt var um lóð, sem mönnum leist vel á, en hún fékkst ekki og fóru þá fleiri þreifingar í gang næstu árin. Loks 1980 fékk söfnuðurinn lóð við Skarðshlíð, byggingarnefnd var kosin og Svanur Eiríksson arkitekt fenginn til að teikna húsið. Ákveðið var að byggja einnig leikskóla á lóðinni og var byrjað á honum og hófust framkvæmdir í júní 1982. Jafnframt var byggt 80 m2 rými fyrir safnaðarstarfið við norðurenda leikskólans og var fyrsta samkoman í nýju Hvítasunnukirkjunni haldin 22. desember 1985. Viku áður var gamla Fíladelfía kvödd. Mun lengri tíma tók að undirbúa húsnæði Leikskólans og skipuleggja rekstur hans og var vígsludagur hans 9. apríl 1988 en starfsemin hófst mánuði síðar, eða þann 9. maí.
Árið 1997 var Vörður kallaður til Reykjavíkur og varð forstöðumaður Fíladelfíusafnaðarins þar. Við starfi hans tók Theódór Birgisson og var hann settur inn sem forstöðumaður þann 25. maí 1997 og veitti söfnuðinum forstöðu í fjögur ár, eða til maí 2001. Yngvi Rafn Yngvason hélt utan um starfið til septemberloka 2001, þá tók Pétur Reynisson við og starfaði í eitt ár. Síðustu árin hefur Snorri Óskarsson verið forstöðumaður safnaðarins.
Fíladelfía Sauðárkróki
Árið 1933 byrjaði Ásmundur Eiríksson að halda samkomur á Sauðárkróki. Hann hélt m.a. samkomur í Verkamannahúsinu við Skagfirðingabraut, móti Bifröst. Hann og fleiri störfuðu þar öðru hvoru næstu árin og fólk frelsaðist. Meðal þeirra var ungur piltur, sem hét Jóhann Pálsson. Jóhann dreif sig í þjónustu nýfrelsaður, tók að sér dreifingu Aftureldingar á Sauðárkróki. Varla hefur þá Ásmund eða Ericson grunað hvílíkur framtíðarstarfsmaður þessi piltu átti eftir að verða fyrir Hvítasunnuhreyfinguna.
Trúboðarnir Barbro Jutterström og Kristín Sæmunds störfuðu mikið sama og voru m.a. mánuðum saman á Sauðárkróki á árunum 1938-1940. Þær héldu samkomur og ræddu við fólk og varð sýnilegur árangur af starfi þeirra. Einnig má nefna Eric Ericson, Sigmund Jacobsen og Nils Ramselius, sem allir heimsóttu staðinn og héldu þar samkomur ásamt fleirum.
Þann 24. júní 1940 ákváðu hvítasunnuvinir á Sauðárkróki, að mynda biblíulegan söfnuð þar á staðnum. Stofnendur voru 15 frá Sauðárkróki og nágrenni. Ákvörðunin var tekin í samráði við þá, sem starfað höfðu á Sauðárkróki fram til þess tíma, svo og nokkra forstöðumenn frá öðrum söfnuðum Hvítasunnumanna og aðra bræður, er þar voru staddir. Meðal þeirra voru þeir Eric Ericson og Ásmundur Eiríksson. Þetta gerðist á síðasta degi fyrsta sumarmóts Hvítasunnumanna á Íslandi.
Um miðjan maí 1941 kom Jónas S. Jakobsson til Sauðárkróks, sem trúboði og þjónn Drottins. Jónas fór strax að starfa í söfnuðinum og á safnaðarsamkomu við lok sumarmótsins, sem haldið var 26. - 29. júní 1941 var Jónas kosinn safnaðarstjóri. "Allur söfnuðurinn var þakklátur Guði fyrir þennan þjón hans og var hann kosinn með uppréttum höndum meðlima safnaðarins." Einnig var Svavar Guðmundsson kosinn gjaldkeri, Anna Björnsdóttir safnaðarsystir og Kristján Reykdal ritari.
Um haustið sótti Jónas konu sína Guðbjörgu Guðjónsdóttur og börn til Vestmannaeyja. Þau störfuðu svo á Sauðárkróki næstu sjö árin. Bjuggu fyrsta árið á Sjávarborg, nokkra kílómetra frá bænum. Þessi vetur var óvenju góður og snjóléttur, svo þeim Jónasi og Guðbjörgu reyndist auðvelt að hjóla á milli. Þetta fyrsta ár þeirra voru opinberar samkomur haldnar á sunnudögum í Bifröst, í litlum sal niðri.
Í ársbyrjun 1942 ræddi stjórn safnaðarins húsakaup, en húseignin Hof var til sölu. Eftir að hafa skoðað húsið vandlega voru þeir sammála um að leggja fyrir söfnuðinn að ráðist yrði í kaup á því og var það samþykkt. Var kaupverð þess krónur 15.000 og var kaupsamningur undirritaður 8. febrúar og skyldi húsið afhendast söfnuðinum 15. október 1942. Kaupin voru að mestu fjármögnuð með lánum frá mismunandi aðilum og einnig með gjöfum.
Húsið var hæð, ris og kjallari og var gerður salur á hæðinni, götumegin, með því að sameina tvær stofur og gera pall innst. Íbúð forstöðumanns var í hinum helmingi hæðarinnar og í risinu. Eftir að húsinu hafði verið breytt eins og þurfti, var vígsluhátíð haldin þann 8. nóvember 1942 og Drottni helgað húsið og starfið í því. Forstöðumaðurinn flutti inn í íbúðina strax og hún var tilbúin, s.l. síðla haustið 1942.
Eftir þetta voru haldnar samkomur reglulega, Biblíulestrar á þriðjudögum, opinberar samkomur á fimmtudögum og sunnudögum, safnaðarsamkoma annan hvern sunnudag og einnig voru hafðar söngæfingar á laugardögum. Samkomur voru yfirleitt vel sóttar. Þá var sunnudagaskólinn mjög vel sóttur og hafðir telpnafundir og drengjafundir, einnig unglingasamkomur fyrir pilta frá 10-17 ára, þar sem Jónas kenndi m.a. teikningu.
Óvenju góðir söng- og músíkkraftar voru í söfnuðinum. Guðbjörg lék vel á gítar og fleiri af konunum skipuðu góða gítarsveit með henni og allar sungu þær mæta vel. Jónas lék laglínurnar á sög, sem gaf góðan hljóm og stuðning. Þá lék Svavar á sítar, bæði með almennum söng og einnig undir sinn eigin einsöng. Hann hafði fagra tenórrödd og fór afar vel með hana. Þá hafði Gunnar Davíðsson einnig mjög fallega söngrödd og mun líka hafa verið liðtækur gítarleikari. Kristján lék einnig hressilega á gítar og söng af lífi og sál. Það má því segja að söfnuðurinn hafi haft mjög góðum söngkröftum á að skipa, þó ekki væri hann fjölmennur.
Sumarið 1948 flutti Jónas með fjölskyldu sína til Akureyrar og tók Konráð Þorsteinsson við starfinu. Hann breytti húsinu, lyfti þakinu og varð húsið þá tvær heilar hæðir. Ekki var full sátt um þessa framkvæmd, enda hún ekki borin undir söfnuðin fyrirfram. Svavari fannst æskilegt að gerð hefði verið teikning af breytingunni og gerð kostnaðaráætlun strax í byrjun, þá hefðu e.t.v. verið minni freistingar í sambandi við það.
Konráð mun hafa hætt sem forstöðumaður 1952, en bjó áfram á Sauðárkróki næstu árin.
Í september 1952 komu Daníel og Marianne Glad til Sauðárkróks til að starfa þar komandi vetur. Með þeim kom faðir hennar, Edvin Nyquist og Einar Gíslason og héldu þau samkomur heila viku í Templarahúsinu við góða aðsókn. Daníel og Marianne bjuggu í litlu húsnæði á neðri hæð húss safnaðarins, en Konráð bjó áfram með fjölskyldu sinni í íbúðinni á efrihæðinni fyrsta kastið.
Daníel tók við starfi forstöðumanns og gegndi því til 3. maí 1965. Á þeim tíma var þrisvar efnt til sumarmóts Hvítasunnumanna á Sauðárkróki, árin 1954, 1957 og 1964 og voru þau öll vel sótt og þóttu takast vel.
Jafnhliða starfinu á Sauðárkróki stundaði Daníel ferðatrúboð, bæði í Skagafirði og víðsvegar um Norðurland og má segja að landið allt hafi verið hans sókn. Þegar þau hjónin fluttu frá Sauðárkróki lagðist fast starf Hvítasunnusafnaðarins þar niður, því enginn tók við forstöðustarfinu eftir þau.
Salem Ísafirði
Hvítasunnumenn heimsóttu Ísafjörð nokkrum sinnum á fjórða áratugnum. Þeir Eric Ericson og Sigmund Jacobsen seldu Aftureldingu þar og héldu útisamkomu 1935. Árið eftir var Ericson þar aftur og Ásmundur Eiríksson með honum, þeir seldu og söfnuðu áskrifendum að blaðinu. Í maí 1936 voru þeir þar aftur á ferð og var T. B. Barratt með í för og héldu þeir fjölmenna samkomu í sal Hjálpræðishersins.
Sumarið 1940 flutti Arnulf Kyvik með fjölskyldu sína til Ísafjarðar og hóf þar starf. Hann keypti stórt steinhús í Hnífsdal, flutti í tilbúna íbúð 1942 og innréttaði stóran geim á neðrihæðinni sem samkomusal, gerði söngpall innst í honum og steypti skírnarlaug þar undir. Þarna var rekið mjög blómlegt starf, m.a. geysigóður sunnudagaskóli og í þessum sal fóru fyrstu skírnarathafnirnar fram.
Vegna starfsins þurfti Kyvik oft að fara inn til Ísafjarðar og var leiðin drjúg, gangandi eða hjólandi manni, ekki síst yfir veturinn.
Á nýársdag 1945 komu 10 trúsystkini saman í íbúð Kristínar Sæmunds, Aðalstræti 15 Ísafirði til þess að mynda kristilegan söfnuð eftir biblíulegri fyrirmynd. Söfnuðurinn fékk síðar nafnið Salem, eftir móðursöfnuði Kyviks í Brooklyn, sem styrkti hann hér.
Strax og söfnuðurinn hafði verið stofnaður, var gert tilboð í hús sem Húsmæðraskólinn Ósk hafði til afnota, Fjarðarstræti 24 á Ísafirði. Kaupverðið var kr. 70.000 og var útborgunin kr. 20.000. Vegna þágildandi leigulaga fékkst húsið ekki afhent fyrr en tveimur og hálfu ári síðar. Þetta kom sér mjög illa fyrir Kyvik, sem varð að búa áfram í Hnífsdal fyrst um sinn og halda uppi starfi á tveim stöðum eins og áður hafði verið. Síðan fengu þau leigt húsið Stakkanes við Seljalandsveg, sem var nokkuð útúr og bjuggu þar í rúmt ár. Er þau fluttu inn á Ísafjörð, seldu þau húsið í Hnífsdal.
Þegar dróst að hús safnaðarins losnaði og Kyvik missti leiguhúsið, ákvað hann að flytjast til Vestmannaeyja og taka við forstöðu Betelsafnaðarins. Hann yfirgaf Ísafjörð í ágúst 1946.
Síðan fékk söfnuðurinn leigt húsnæði, sem hafði verið kaffistofan Vitinn, rúmgóður salur og íbúð.
Húsið að Fjarðarstræti 24 fékkst loks afhent um mitt ár 1947 og var þá innréttaður salur í hluta neðri hæðarinnar, en íbúðir voru uppi. Á þessum tíma kom Konráð Þorsteinsson nokkuð við sögu starfsins, einnig Kristín Sæmunds. Hjónin Sigfús B. Valdimarsson og Guðbjörg Þorsteinsdóttir stóðu eins og klettar í starfinu um langa tíð. M.a. stundaði Sigfús þar sjómannatrúboð um áratuga skeið.
Um tíma var söfnuðurinn forstöðumannslaus, eða þar til Kyvik flutti aftur vestur haustið 1949. Vildi hann blása til nýrrar sóknar í starfinu og hvatti því til aukins bænalífs. Á ári 1950 var talsverð hreyfing og meðal samkomugesta voru mörg ný andlit. Nokkrir bættust við söfnuðinn og eins 1952. Barnastarf var alltaf blómlegt í Hnífsdal og einnig á Ísafirði. Auk sunnudagaskólans voru sérstakir fundir fyrir stúlkur og einnig fyrir drengi.
Kyvik flutti burt haustið 1952 og leiddi Kristín Sæmunds starfið um tíma. Í febrúar 1953 kom Erik Martinsson með fjölskyldu sína frá Svíþjóð og varð forstöðumaður. Hann starfaði af áhuga og árvekni og var starfið allt með hefðbundnum hætti. Martinsson stóð fyrir starfinu þar til í febrúar 1954, er hann fór til starfa á Grænlandi. Við brottför hans var Charlotte Rist falið að leiða starfið og gerði það fram í mars 1955, er Kyvik leit þar við í um 2 mánuði.
Í júní 1955 var Göte Anderson frá Svíþjóð í heimsókn hjá Salemsöfnuðinum. Hann kom svo 21. mars 1956 ásamt Mary konu sinni og 5. ágúst tók hann við starfi forstöðumanns. Í 15 ár var Göte forstöðumaður Salemsafnaðarins, en í maí 1971 flutti hann heim til Svíþjóðar ásamt fjölskyldu sinni. Í september 1972 komu hjónin Margareta og Gunnar Lindblom ásamt tveimur dætrum sínum og tók hann við starfinu og gegndi því til ársins 1979, er þau fluttu til Akraness.
Gerð var gagnger breyting á húsi safnaðarins á níunda áratugnum, húsið var allt einangrað, skipt um glugga og salnum breytt verulega um leið og hann var stækkaður. Arnór Magnússon stóð fyrir þessu verki og komu einnig að því fleiri heima menn og nokkrir frá öðrum stöðum. Þar má nefna Eggert Jónsson, Kornelíus Traustason smiði og Sigþór Ágústsson rafvirkja, allir að sunnan.
Eitthvað munu þau Einar Gíslason og Beverly hafa verið viðriðin starfið um tíma. En annars mun hafa verið forstöðumannslaust á Ísafirði alllangan tíma. 1992-93 veittu þau Indriði Kristjánsson og Carolin kona hans Salemsöfnuðinum forstöðu.
G. Theódór Birgisson var forstöðumaður safnaðarins árin 1993-1997, eða þar til hann tók við söfnuðinum á Akureyri. Hann og Katrín Þorsteinsdóttir kona hans stóðu m.a. fyrir blómlegu barnastarfi. Þá var Kristinn Birgisson þar um tíma. Við af honum tók Róbert Grétar Gunnarsson og síðan Tómas Ibsen Halldórsson 1999-2001/02. Eftir það stóð Ingibjörg Einarsdóttir fyrir starfinu í um 1 ár.
Kirkjulækjarkot
Upphaf hvítasunnustarfsins í Kirkjulækjarkoti í Fljótshlíð var það, að Guðni Markússon bóndi þar og smiður, frelsaðist í ársbyrjun 1949, er hann sótti samkomu í Fíladelfíu í Reykjavík. Síðari hluta sama árs frelsuðust synir hans þrír og tengdadætur og voru þau öll skírð í Reykjavík. Þessar fjórar fjölskyldur bjuggu allar í Kirkjulækjarkoti hver í sínu húsi.
Fljótlega eftir afturhvarf sitt, hófu þeir feðgar kristilegt starf í Kirkjulækjarkoti og voru samkomurnar haldnar í heimahúsum fyrst í stað á hverjum sunnudegi. Sumarið 1950 hófust þeir handa við byggingu samkomuhúss norðan við íbúðarhús Guðna Markússonar. Reglubundnu starfi hefur síðan verið haldið uppi og hafa samkomur yfirleitt verið tvisvar í viku.
Yfirleitt sáu heimamenn um starfið, en öðru hvoru störfuðu þar aðrir trúboðar um lengri eða skemmri tíma. Fyrstur þeirra var Sigurmundur Einarsson, sem dvaldi í "Kotinu" af og til frá jólum 1949 og svo mörg næstu árin. Hann var biblíufróður maður og mjög áhugasamur trúboði. Hann hafði mikla þýðingu fyrir vinina í Kotinu fyrstu árin, uppfræddi þá í Guðs orði og starfaði með þeim að trúboði í Fljótshlíðinni og víðar í Rangárvallasýslu.
Guðmundur Markússon frá Dísukoti í Þykkvabæ starfaði einnig talsvert í Kirkjulækjarkoti. Hann starfaði þar sumarið 1950 og var þar alveg næstu 5 árin. Hann hafði reglulega Biblíulestra fyrir heimamenn, oft kvöld eftir kvöld í lengri tíma. Hann var svo í Kotinu öðru hvoru eftir það.
Árið 1954 var komið á ákveðnara safnaðarfyrirkomulagi, en verið hafði fram að því, ekki stofnaður sérsöfnuður, vinirnir stóðu áfram í Fíladelfíusöfnuðinum í Reykjavík. Vegna fjarlægðar frá Reykjavík, þá stæðu vinirnir í Fljótshlíðinni, Þykkvabæ og þeir aðrir þar austur frá saman í einni deild, þannig að þeir hefðu einn mann sem leiddi starfið, einnig hefðu þeir sérfjárhag.
Ákveðið var að hafa brotning brauðsins einu sinni í mánuði, Bblíulestur og jafnvel vakningarsamkomu eitt eða tvö kvöld, þegar bróðir frá Reykjavík fengist til að annast það. Guðni Markússon Kirkjulækjarkoti var kosinn safnaðarfulltrúi fyrir deildina, en Magnús Guðnason til vara. Þessi tilhögun var samhljóða samþykkt af söfnuðinum í Reykjavík. Síðar voru þeir Guðni og Magnús ásamt Guðna Guðnasyni settir inn sem öldungar. Þetta breytti engu hvað starfið varðaði, það var eftir sem áður efnalega sjálfstætt og hvítasunnumenn þar tilheyrðu áfram Fíladelfíusöfnuðinum í Reykjavík. Guðni Markússon var gjaldkeri starfsins frá byrjun og til 1970, en þá tók Guðni Guðnason við og var það síðan.
Haustið 1953 brann samkomuhúsið í Kirkjulækjarkoti og var það mikið tjón fyrir starfið. Þeir feðgar hófust strax handa við byggingu nýs samkomuhúss á sama grunni. Þeir lengdu það nokkuð til austurs og byggðu góðan inngang með snyrtiaðstöðu að vestan.
Eftir að Guðni Markússon lést árið 1973, hvíldi starfið mest á sonum hans. Árið 1984 var stofnaður sjálfstæður söfnuður í Rangárþingi, með aðsetur í Kirkjulækjarkoti og var Hinrik Þorsteinsson kosinn forstöðumaður hans, en hann hafði þá starfað þar í nokkur ár.
Starfið hefur undið upp á sig smám saman og var á árinu 2004 orðið margþætt. Stundum er í gangi fernskonar starfsemi á svæðinu í einu. Einhvers konar mót, eitthvað safnaðarstarf, hópar að vinna og svo Útverðir, eða eitthvað annað. Ef aðeins er minnst á sjálft safnaðarstarfið þá er það mjög fjölbreytt. Starf er meðal Pólverja sem þrír Pólverjar stjórna, einnig meðal Chilebúa, en þar koma saman um 30 manns. Báðir þessir hópar eru með samkomur á Hvolsvelli og koma líka í Kotið. Síðan er það Útvarðarstarfið, sem Chris og Þröstur önnuðust, elliheimilisstarfið var í höndum Guðna Guðnasonar, einnig er sunnudagaskóli í Kotinu sem Kristín Glúmsdóttir hafði yfirumsjón með og komu fleiri að því. Þá var unglingastarf sem Þröstur annaðist og eins lofgerðarhópar, sem Marianna Másdóttir o.fl. stjórna. Þá er biblíuskólinn sem stofnaður var í Kotinu og starfaði þar fyrstu árin, en í Reykjavík veturinn 2003-2004 og stjóraði Jóhannes Hinrikson honum, sendur út af söfnuðinum í Kotinu.
Regluleg Kotmót hafa verið óslitið frá 1950, alltaf um Verslunarmannahelgina. Í byrjun var engin aðstaða til að taka á móti fjölmenni annað en nokkuð landrými til að tjalda á. Verkstæði þeirra feðga var notað sem samkomuhús, bekkir voru óheflaðir plankar sem hvíldu á olíubrúsum. Fyrsta mótið sóttu um 70 manns, flest frá Reykjavík og Vestmannaeyjum og hefur aðsókn stöðugt aukist. Árið 1951 kom samkomuhúsið og þegar það var orðið of lítið var fengið samkomutjald Fíladelfíusafnaðarins í Reykjavík sem tók eina 200 í sæti og síðar stækkuðu tjöldin, því að aðsóknin óx stöðugt. Dagskrá Kotmótanna hefur verið fjölbreytt, þar var mikið beðið, biblíufræðsla fastur liður og vakningarsamkomur.
Um 1980 var reistur um 700 m2 skáli með gistiaðstöðu og á seinni hluta tíunda áratugarins reis svo mikil skemma, þar sem tveir samkomusalir hafa verið innréttaðir. Nú eru samkomurnar haldnar í stærri salnum, en barnamót í þeim minni, en þau voru í nokkur ár höfð í minna samkomutjaldinu. Nú sækja Kotmótin um 3000 manns, sem staldra mislengi við.
-----------------
Allir framangreindir söfnuðir eru sjálfstæðir. En eins og glöggir lesendur hafa tekið eftir, liðu heil 39 ár frá því Salemsöfnuðurinn á Ísafirði var stofnaður, þar til nýr sjálfstæður söfnuður var stofnaður í Kirkjulækjarkoti 1984. Söfnuðurinn hafði þá starfað þar í 35 ár sem útpóstur frá Fíladelfíu í Reykjavík.
Það var eins og tekin væri ákvörðun um að starfið á öðrum stöðum skyldi vera sett undir einhvern sjálfstæðan söfnuð eftir 1945, en ekki stofnaðir sjálfstæðir söfnuðir á hverjum stað. Þannig var með alla söfnuðina, sem koma hér á eftir, þeir voru útpóstar frá öðrum sjálfstæðum söfnuðum, flestir frá Reykjavík.
Stykkishólmur
Þórarinn Magnússon var brautryðjandi Hvítasunnustarfsins í Stykkishólmi. Í janúar 1947 hélt hann þar samkomur í kirkjunni og í samkomuhúsi bæjarins ásamt Hertu konu sinni, Guðmundi Markússyni og Pétri Péturssyni. Þarna hafa verið einhver trúsystkini fyrir, því skömmu síðar byrjuðu að komu saman ein 10 systkini til að biðja og lesa Guðs orð.
Um sumarið fékkst lóð að Skúlagötu 6 og hófust byggingarframkvæmdir í júlí. Steyptur var grunnur 6. ágúst og húsið drifið upp um haustið og menn víða að af landinu unnu að þessu með Þórarni. Húsið var komið undir þak fyrir vetur og síðan var unnið við að innrétta það fyrir hlutverk sitt.
Vorið 1948 fluttu þau Þórarinn og Herta til Stykkishólms og bjuggu í leiguíbúð til að byrja með. 16. desember fluttu þau inn í safnaðarhúsið og um jólin 1948 voru fyrstu samkomurnar haldnar í nýja samkomusalnum, sem tekur um 100 manns í sæti. Í janúar 1949 hófst sunnudagaskólastarf og var húsfyllir frá byrjun. Opinberar samkomur voru einnig vel sóttar. Einnig voru saumafundir fyrir konur.
Í janúar ár hvert voru haldnar vakningarvikur og fékkst þá yfirleitt liðsstyrkur frá Reykjavík. Margar samkomur voru haldnar og voru þær vel sóttar. Sumarið 1950 var haldið sumarmót Hvítasunnumanna í Stykkishólmi og var húsið þá formlega vígt. Aðkomnir mótsgestir voru yfir 100 og heimamenn sóttu samkomurnar vel. Á mótinu voru 19 skírðir niðurdýfingarskírn, þ.a. voru 13 frá Reykjavík, og 26 manns skírðist með Heilögum Anda.
Haustið 1955 fluttu Herta og Þórarinn frá Stykkishólmi. Við starfinu tóku þau Ásgrímur Stefánsson og Sigurlaug Kristinsdóttir. Þau héldu starfinu áfram á sama hátt og verið hafði, auk þess sem Sigurlaug byrjaði með saumafundi fyrir stúlkur og voru þeir vel sóttir. Þá kenndi Lauga nokkrum stúlkum á gítar þennan tíma. Eins var sunnudagaskólinn vel sóttur. Samkomur voru yfirleitt vel sóttar og á þessum tíma bættust nokkrir í samfélagið.
Vakningarvikurnar í janúar héldu áfram í tíð þeirra og urðu til blessunar. Áfram fengu þau liðstyrk að sunnan, en stundum gat verið torsótt að komast á milli á þessum árstíma. Þau Ásgrímur og Sigurlaug fóru í nokkrar trúboðsferðir frá Stykkishólmi, m.a. í Grundarfjörð og Ólafsvík. Vorið 1956 komu Ingimar Vigfússon og Sigríður Hendriksdóttir vestur til að hjálpa til í starfinu og voru þar um tvö ár.
Þegar Sigurlaug og Ásgrímur fluttu til Reykjavíkur haustið 1959, tóku hjónin Garðar Ragnarsson og Anna Guðjónsdóttir við og störfuðu þar fram í nóvember 1965, er þau fluttu til Færeyja. Milli 15 og 20 manns tóku skírn í Stykkishólmi þessi ár sem þau störfuðu þar.
Næst tóku hjónin Marianne og Daníel Glad við 2. október 1966 og störfuðu þar í fjögur ár, jafnframt því sem Daníel starfaði mikið að ferðatrúboði.
Næstu starfsmenn voru hjónin Hinrik Þorsteinsson og Guðný R. Jónasdóttir frá september 1970 og önnuðust starfið til 1976. Sumarmót var haldið 1972 og voru samkomur haldnar í stóru samkomutjaldi. Á þessum árum tóku ellefu manns skírn.
Síðan hafa eftirtaldir annast starfi í Stykkishólmi: Rut og Sam Daníel Glad nokkra mánuði, Helena Leifsdóttir í um það bil tvö ár, Aud og Frímann Ásmundsson í rúmt ár frá 1981-1982, en þá tóku Benjamín Þórðarson og Bergþóra Kristinsdóttir við og störfuðu þar til 1987. Þá tóku Lindblom-hjónin við og önnuðust starfið í fimm ár. Benjamín var gjaldkeri og annaðist öll peningamál. En 1992 tóku Benjamín og Bergþóra við starfinu aftur.
Haustið 1998 kom Gylfi Markússon úr Kirkjulækjarkoti til starfa í Hólminum og við það varð töluverð breyting. Fleira fólk sótti samkomurnar og iðulega var fullur salur af fólki, margir þeirra að sunnan, mest frelsað fólk. Einhverjir komu líka með í samfélagið um tíma. Gylfi og fjölskylda voru í tæp fjögur ár. Óumbeðin tóku þau Benjamín og Bergþóra enn af nýju við starfinu í júlí 2002.
Siglufjörður
Á þriðja áratugnum kom Sigurlaug Björnsdóttir, (oftast kölluð Lóa), heim frá Stafanger í Noregi. Þar hafði hún kynnst lifandi kristindómi og öðlaðist trúarfullvissu. Eftir heimkomuna bjó hún alla tíð á Siglufirði og bar hún andlega velferð samborgara sinna mjög fyrir brjósti. Lóa var mjög hógvær og hlédræg kona, en traust og hún fórnaði því sem hún gat í trúboð.
Þegar Afturelding fór að koma út 1934 sá Lóa um dreifingu hennar á Siglufirði ásamt Þórunni Gunnarsdóttur, sem var mikil sölukona. Þær Þórunn og Lóa voru einu konurnar á þeim tíma á Siglufirði, sem aðhylltust kenningu Hvítasunnumanna.
Margir trúboðar heimsóttu Siglufjörð og störfuðu þar, sumir aðeins fáa daga, aðrir mun lengur. Meðal þeirra sem unnu að trúboði þar á fjórða áratugnum, voru Ásmundur Eiríksson, Eric Ericson, Herbert Larsson, Jónas S. Jakobsson, Kristín Sæmunds, Sigmund Jacobsen, Milda Spångberg og Alfhild og Martin Mathisen. Þau Mathisenhjónin störfuðu þar frá vorinu 1936 fram á sumarið 1937.
Á árinu 1947 beitti Lóa sér fyrir kaupum á húsi fyrir Hvítasunnustarfið. Hún fékk stuðning nokkurra Hvítasunnusöfnuðina og fékk að kaupa húsið í nafni Betelsafnaðarins í Vestmannaeyjum. Húsið var vígt til samkomuhalda sumarið 1947. Þetta var fremur lítið timburhús, bárujárnsklætt, ein hæð og ris og fékk það nafnið Zíon.
Eftir að húsið var tekið í notkun, batnaði starfsaðstaðan og öðru hvoru fengust menn til starfa þar. Mest áhersla var lögð á að starfa þar á sumrin, er fjöldi aðkomumanna, innlendra og erlendra var í síldarvinnu. Hjónin Einar Gíslason og Guðný Sigurmundsdóttir störfuðu þar allt sumarið 1948.
Þegar engir aðkomnir trúboðar voru á staðnum, héldu þær systurnar uppi reglulegri starfsemi. Samkomurnar voru um miðjan dag á sunnudögum og einnig innbyrðissamkomur tvisvar á virkum dögum. Sunnudagssamkomurnar fóru þannig fram, að Lóa stjórnarði, Þórunn spilaði á orgel undir sönginn, lesið var út Guðs Orði og leitt í bæn. Síðan las Lóa upp úr norskum blöðum og þýddi jafnóðum uppbyggilegar greinar. Síðan var sungið og beðið að lokum. Auk kvennanna kom Ágúst Gíslason reglulega á samkomurnar, mest á sunnudögum. Lóa lést í mars 1966, rúmlega 70 ára.
Ásgrímur Stefánsson og Sigurlaug Kristinsdóttir fluttu til Siglufjarðar í maí 1969 og störfuðu þar í 17 ár, fluttu til Akureyrar haustið 1986. Ásgrímur réðst í að breyta húsinu sumarið 1973, einangraði alla veggi, lengdi salinn og breikkaði og hækkaði undir loft og gerði í honum skírnarlaug, byggði forstofu, klósett og lítið herbergi. Einnig lagði hann miðstöð í húsið og setti rafmagnstúbu, sem hitar upp vatnið.
Eftir að breytingum á Zion var lokið fengu þau húsið Aðalgötu 25 B keypt. Það er stórt hús, þrjár hæðir og kjallari. Til að gera það íbúðarhæft varð að draga í það rafmagn og einnig þurfti að mála húsið. Allt þetta kostaði mikla peninga, en Drottinn sá um allar þarfirnar.
Ásgrímur og Sigurlaug héldu uppi barnastarfi allan tímann, höfðu sunnudagaskóla, saumafundi og drengjafundi. Á tímabili voru saumafundir tvisvar í viku og einn veturinn voru drengjafundirnir líka tvisvar í viku. Fyrir jólin var æfður kór og var höfð samkoma á jóladag og foreldrunum boðið. Þá sungu börnin og lásu ritningarorð tengd jólunu.
Þau stóður fyrir tjaldsamkomum á Siglufirði tvö sumur á áttunda áratugnum og einnig voru þar haldin sumarmót 1984 og 1985.
Vopnafjörður
Brautryðjandi Hvítasunnustarfsins á Vopnafirði var Sigurmundur Einarsson. Á trúboðsferðum hans og fleiri um Austurland var Vopnafjörður fastur viðkomustaður. Fyrstu Austurferðirnar munu hafa verið farnar eftir sumarmót, sem haldin voru á Akureyri, sú fyrsta líklega 1944.
1945 kynntust trúboðarnir Ingibjörg Pálsdóttir ljósmóðir, sem keypti af þeim stóra Biblíu. Á samkomu í kirkjunni bað hún um að fá að lesa Guðs orð og las 23. Davíðssálm. Fljótlega varð andleg hræring á Vopnafirði. Sigurmundur heimsótti staðinn oft og dvaldi þá lengi, hafði samkomur í Ási, húsi Ingibjargar, sem frelsaðist fyrst og tók skírn 2. sept. 1947 í Fíladelfíu í Reykjavík.
Sigurmundur starfaði mest á Vopnafirði á veturnar. Hann annaðist um fólkið sem tekið hafði trú, var sérfræðingur í einkasamtölum og góður leiðbeinandi. Hann ræddi við fólkið og leiðbeindi því í leit sinni. Mörgum fannst fræðsla hans ómetanleg.
Aðalsteinn Sigurðsson, sonur Ingibjargar frelsaðist í júlí 1952 á samkomu í stofunni í Ási. Hann kvæntist Stefaníu Sigurðardóttir 1955 og héldu þau ásamt vinunum uppi starfinu þegar engir trúboðar voru í plássinu. Aðalsteinn hóf framkvæmdir við byggingu samkomuhúss í júlí 1954 og stóð fyrir verkinu meðan húsið var í smíðum. Húsið er samkomusalur, félagsaðstaða og íbúð. Allt húsið var orðið fokhelt haustið 1955. Þegar búið var að einangra og múrhúða íbúðarhlutann voru samkomurnar fluttar á neðri hæðina úr stofunni í Ási, um 1960.
Sigurmundur og Margrét kona hans fluttu til Vopnafjarðar 1961 og var þá íbúðin í samkomuhúsinu tilbúin. Næstu árin var unnið við samkomusalinn og var húsið vígt að viðstöddu fjölmenni 20. ágúst 1967, rúmum þrettán árum eftir að bygging þess hófst. 1985 var byrjað að stækka húsið. Í viðbótinni eru tvö herbergi uppi og bílskúr og á neðri hæðinni góð viðbót við safnaðarheimilið. Fyrir lítinn vinahóp var bygging svo veglegs samkomuhúss mikið átak, bæði hvað fjármögnun og framkvæmd snerti. Byggt var mest í sjálfboðavinnu og "Guð einn veit hvað margar hendur unnu að þessu verki," skrifaði Aðalsteinn undir reikningsyfirlit.
Magnea Sigurðardóttir kom til starfa á Vopnafirði í janúar 1967. Hún annaðist heimili Aðalsteins og Stefaníu vegna veikinda hennar og fór brátt að sinna barnastarfi. Hún hélt uppi fjölsóttum sunnudagaskóla og öðru barnastarfi. Hún var mjög hugmyndarík, samdi sögur, orti söngva út frá biblíulegum efnum og kenndi börnunum. Einnig var hún fundvís á ýmiss konar föndurvinnu fyrir börnin. Rauði þráðurinn var boðun Guðs orðs og kristileg fræðsla í tali og söng. Magnea starfaði á Vopnafirði í um sex og hálft ár.
Hjónin Snorri Óskarsson og Hrefna Brynja Gísladóttir tóku við starfinu í september 1973 og störfuðu í tvö ár. Þeim fannst Vopnfirðingarnir sem sóttu samkomurnar vera mjög uppörvandi og þakklátir og var barnastarfið með miklum blóma. Sumarmót Hvítasunnumanna var á Vopnafirði 1974 og einnig 2004.
Helgi Jósefsson og Arnbjörg Pálsdóttir, kona hans fluttu til Vopnafjarðar 1974. Sunnudagaskólinn var áfram með miklum blóma og eins annað barnastarf, að jafnaði yfir 80 börn. Um tíma var Helgi einnig með unglingastarf. Á þeim fundum var m.a. unnið með ýmiss konar föndur. Astrid Örn Aðalsteinsson kom með ferskleika inn í unglingastarfið, stofnaði hóp, sem hún kallaði Stjörnuhóp, fyrir krakkar frá 12-14 ára. Það vatt fljótlega utan á sig og hún var mjög hugmyndarík og hafði mikla fjölbreytni í þessu starfi. Helgi og Arnbjörg önnuðust starfið í ein 15 ár, auk þess að hann kenndi við Grunnskólann allan tímann.
Elías Árnason og Svandís Hannesdóttir kona hans komu að starfinu frá 1990 til nóvember 1993. Barnastarfið var þeim til mikillar blessunar, þá sérstaklega krakkakórinn sem þau byrjuðu með veturinn 1990. Eftir æfingar kórsins var foreldrum, systkinum og öðrum sem tengdust börnunum boðið að koma og hlýða á. Iðulega fylltist kirkjan þá af fólki. Í öllu barnastarfinu nutu þau tryggrar aðstoðar Astridar.
1994 komu Carina Brengesjö og Kristinn Óskarsson og bjuggu á Vopnafirði í tvö ár. Eftir að þau fóru frá Vopnafirði 1996 hjálpuðu nokkrir aðilar til í starfinu, þar á meðal Lilja Óskarsdóttir og hjónin Gísli Sigmarsson og Hrund Snorradóttir dvöldu þar eitt sumar áður en þau fluttu þangað. Þau tóku við sem forstöðuhjón og voru sett inn í starfið á Vopnafirði í febrúar 2000 og störfuðu þar næstu árin.
Selfoss
Árið 1953 settist Arnulf Kyvik að í leiguíbúð á Mæri skammt frá Selfossi og fór fljótlega að huga að starfsvettvangi. Hann fékk leigðan sal í Iðnskólanum á Selfossi og hóf þar barnastarf í janúar 1954 og var það auglýst eftir föngum. Áður en Kyvik fór af stað til Selfoss á fyrstu barnasamkomuna sagði hann við fjölskyldu sína, að ekkert vissi hann hvað hann væri að fara út í, alveg ókunnur öllum á þessum stað.
Þegar þeir Kyvik og Vilhjálmur sonur hans komu í Iðnskólann, urðu þeir alveg undrandi. Salurinn var sneisafullur af myndarlegum börnum og unglingum. Þetta var upphafið að blómlegu barna- og unglingastarfi.
Einnig voru haldnar opinberar samkomur og voru þær oft vel sóttar. Þá hafði Kyvik líka samkomur, í samvinnu við bræðurna í Kirkjulækjarkoti, á Litla-Hrauni, Náttúrulækningarheimilinu í Hveragerði, í Gunnarsholti og á Hellu fyrstu árin.
Snemma á árinu 1956 var keypt bakhús að Austurvegi 40 á Selfossi. Húsið hafði verið trésmíðaverkstæði, ein hæð og ris, mikið á lengdina og var þar pláss fyrir samkomusal og tvær íbúðir auk annars rýmis. Í fyrstunni var innréttuð íbúð í risinu í austurenda hússins og salur í vesturhlutanum norðantil. Þegar búið var að breyta húsinu og innrétta það, skapaðist góð aðstaða fyrir starfið og var húsið tekið í notkun 4. nóvember 1956. Kyvik og fjölskylda fluttu þangað frá Mæri árið 1957.
Snemma árs 1960 lést Magny kona Kyviks, en hún hafði verið honum mikil stoð og stytta í öllu hans starfi.
Fleiri lögðu hönd á plóginn í starfinu. Ellen Edlund frá Svíþjóð starfaði með Kyvik frá 1956-1960. Kristín Sæmunds frá 1960-1963
Kyvik starfaði á Selfossi til ársins 1963, er hann flutti til Bandaríkjanna.
Elísabet Doris Eiríksdóttir frá Finnlandi og Anna María Kyvik önnuðust sunnudagaskólann frá 1963-1966. Í tíð Dorisar fluttu Sigurmundur Einarsson og Margrét Þorsteinsdóttir til Selfoss og bjuggu fyrst í íbúðinni niðri og tóku virkan þátt í starfinu.
Um tíma annaðist Óli Ágústsson starfið, hafði m.a. mjög blómlegan sunnudagaskóla, stundum um eða yfir 100 börn. Óli hafði einnig starf meðal fanganna á Litla-Hrauni, gaf m.a. út blað, sem nefndist Vinarkveðja.
Hallgrímur Guðmannsson og Hólmfríður Hanna Magnúsdóttir settust að á Selfossi í janúar 1970. Þar sem ekkert vitni var á staðnum fóru þau að starfa, byrjuðu fljótt með sunnudagaskóla, sem legið hafði niðri í nokkra mánuði. Einnig höfðu þau bænastundir tvisvar í viku og samkomur á sunnudögum. Þau höfðu líka samkomur á sjúkrahúsinu, á öldrunarsjúkrahúsinu Ljósheimum og einnig á Kumbaravogi. Hallgrímur hafði líka sunnudagaskóla á Hellu með Guðna Markússyni frá Kirkjulækjarkoti og síðar Guðni Guðnason og var aðsóknin góð.
Hallgrímur var einnig mikið í útbreiðslustarfi framan af, bæði sunnanlands og víða annars staðar. Þau Hallgrímur og Hólmfríður héldu uppi starfinu á Selfossi til 2002.
Árið 1999 hófu þeir Aron og Jóhannes Hinrikssynir unglingastarf á Selfossi og náðu vel til unga fólksins. Þetta starf hélt áfram til 2001, en þá fóru Aron og Gunnhildur Stella Pálmarsdóttir kona hans á biblíuskólann I.B.T.I. í Bretlandi.
Aron og Gunnhildur tóku við forstöðu starfsins 8. september 2002. Fljótlega var byrjað að nýta húsið betur. Innréttuð hefur verið loftstofa yfir salnum og bílskúrnum og síðan var salurinn breikkaður og nær nú þvert yfir húsið. Góður og stöðugur vöxtur hefur verið í starfinu. Komið var á fót barnastarfi, m.a. Skjaldbera, einnig var unglingastarfið endurvakið og byrjað með Alfa-námskeið 2003, sem gefið hefur góða raun og hefur Guð bætt í hópinn fólki, sem vill starfa fyrir hann.
Keflavík
Sumarið 1950 dvöldu þau Signe og Eric Ericson í Svíþjóð. Er þau héldu aftur til Íslands seint um haustið, höfðu þau meðferðis bíl, sem gefinn var til starfsins hér á landi. Bíllinn átti eftir að verða hinn þarfasti þjónn trúboðans. Ericson fór margar trúboðsferðir á nýja bílnum, sérstaklega um nágrenni Reykjavíkur. "Við erum þá vön að fara saman tólf manns á tveim bílum og störfum í einum bæ eða þorpi að útbreiðslu ritaðs máls." Farið var hús úr húsi til að selja blöð og bækur "og talað við fólkið um nauðsyn frelsisins."
Einn þeirra staða sem heimsóttur var öðru hvoru, var Keflavík. Þar sótti Ericson um lóð fyrir samkomuhús og fékk úthlutað stórri lóð við Hafnargötu 84.
Fluttur var stór skúr frá Reykjavík til Keflavíkur, sem notaður var fyrir íbúð og verkstæði og einnig sem samkomuhús fyrstu árin. Þar var hafður sunnudagaskóli og einnig opinberar samkomur, en þegar aðsókn að samkomunum fór að aukast á árinu 1953 var ljóst, að þetta var ófullnægjandi húspláss til samkomuhalda. Var því hafist handa við undirbúning húsbyggingar og voru teikningar tilbúnar snemma árs 1954 og hófust byggingarframkvæmdir á því ári.
Lokið var við samkomuhúsið á árinu 1957 og var það vígt þann 7. apríl s.á. að viðstöddu fjölmenni. Húsið er tvær hæðir, stórt og reisulegt og er aðalsamkomusalurinn á efri hæðinni, en lítill salur og íbúð á þeirri neðri.
Ericson stóð ekki einn í starfinu í Keflavík. Ýmsir stóðu með honum í þessu brautryðjendastarfi. Sumarið 1952 flutti Haraldur Guðjónsson frá Vestmannaeyjum til Keflavíkur og tók við verkstjórn í Hraðfrystistöðinni þar. Haraldur tók virkan þátt í starfinu frá fyrstu stundu, en á þessum tíma bjuggu ekki aðrir Hvítasunnumenn í Keflavík.
Þegar Ericson varð að hætta störfum vegna veikinda á árinu 1958, lagði hann ábyrgðina á starfinu á herðar Haraldi Guðjónssyni og stóð hann fyrir því til 1973. Honum við hlið stóð allan tímann Kristján Reykdal. Smám saman bættist við í hóp trúaðra sem sóttu samfélag sitt til Hvítasunnumanna. Í mars 1965 byrjuðu systrafundir, þar sem m.a. var gengið frá notuðum fatnaði fyrir Grænland, eða útbítt hér heima. Þá voru einnig sjúkrahúsið og elliheimilið heimsótt.
Kristín og Peter Inchombe önnuðust starfið um tíma, líklega 1973-1974 og síðan Samúel Ingimarsson í nokkur ár. Samúel beitti sér fyrir gagngerum breytingum á salnum, loftið var lækkað, settir sterkir bitar þvert yfir húsið, sem urðu undirstaða fyrir nýjan sal, loftsal. Sá salur var upphaflega ætlaður fyrir æskulýðsstarf, en hefur síðan þjónað í margvíslegum tilgangi. Ekki voru allir á eitt sáttir með þessa breytigu, en notagildi hússins hefur aukist til muna.
Yngvi Guðnason varð forstöðumaður í október 1983 og gegndi stafinu í um 4 ár. Síðan 1987 mun Kristinn Ásgrímsson hafa staðið fyrir starfinu.
Akranes
Síðastliðin fimmtíu ár eða lengur hafa Hvítasunnumenn haldið uppi einhverju starfi á Akranesi. Allan þennan tíma hafa nokkrir Akurnesingar tilheyrt Hvítasunnuhreyfingunni og staðið heilsteyptir með. Lengst af var starfið fólgið í heimsóknum trúboða hreyfingarinnar, sem héldu samkomur, ýmist í heimahúsum eða lánuðu húsnæði. Meðal þessra trúboða voru þeir Þorsteinn Einarsson og Dagbjartur Guðjónsson.
Um tíma störfuðu sænsku hjónin Margareta og Gunnar Lindblom á Akranesi, fluttu þangað 1979. Magnús Guðnason og Hrefna Magnúsdóttir kona hans fluttust til Akraness um 1985 og störfuðu þar til um 1993-4., fyrst með Gunnari og svo ein. Þau héldu mest samkomur í heimili sínu.
Í nokkur ár heimsóttu Ólafur Zophoniasson og Erdna Varðardóttir staðinn og í framhaldinu var Hjalti Glúmsson settur forstöðumaður starfsins þar í september 2004. Árið eftir var keypt tveggja hæða hús fyrir starfið og innréttaður samkomusalur á neðri hæðinni og kaffisalur innaf og eldhús. Húsið var vígt 13. nóvember 2005.
Flateyri
Haustið 1952 kom sænsk kona til starfa á Íslandi. Hún hét Ester Nilsson og hjálpaði til í starfinu í Vestmannaeyjum fyrsta veturinn. Á trúboðsferð á Flateyri sumarið 1953 fékk hún kall til starfa þar og flutti vestur árið eftir. Aðal starf Esterar var meðal barna og unglinga bæði á Frateyri og eins leigði hún jörðina Garða innar í Önundarfirði og rak þar sumarbúðir í mörg ár. Þar dvöldu börn víðsvegar að af landinu og naut Ester hjálpar innlendra og erlendra stúlkna við þetta verk. Ein þeirra, Rakel Nyberg frá Svíþjóð vann með Ester í nokkur ár. Þá starfaði Magnea Sigurðardóttir öðru hvoru með Ester og var góður liðsauki í barnastarfinu og fleiri Íslendingar hjálpuðu henni.
Þegar Ester flutti frá Flateyri um eða upp úr 1971, lagðist starfið niður, því enginn var til að taka við því.
Ólafsfjörður
Á Ólafsfirði var hafið starf í nóvember 1973, en þá fluttu þau Benjamín Þórðarson og Bergþóra Kristinsdóttir þangað. Fyrir á staðnum var Ísól Karlsdóttir og var ráðist í að kaupa lítið hús, sem fékk nafnið Betesda og var það vígt í mars 1974. Þar varð talsverð hreyfing og var starf rekið þar síðan um árabil.
Í mars 1982 voru nokkrir Ólafsfirðingar skírðir á Akureyri og höfðu þá 7 manns þaðan skírst á innan við ári. Í Ólafsfirði var þá orðinn nokkuð stór hópur trúaðs fólks. Ekki leið á löngu þar til margt hafði flutt suður á land. Var því skarð fyrir skildi. Hreinn Bernharðsson og Rakel kona hans munu hafa tekið við starfinu um 1982 og héldu því uppi til 1988, er þau fluttu til Reykjavíkur.
Á árinu 1997 var ekkert starf lengur á Ólafsfirði, en farnar voru nokkrar ferðir þangað frá Akureyri og haldnar samkomur á Vistheimilinu Hornbrekku, þar sem Ísól Karlsdóttir bjó.
-------------
Einnig hefur myndast hvítasunnustarf á Höfn í Hornafirði nú síðustu árin. Söfnuðirnir á öllum þessum stöðum hafa komið sér upp eigin húsnæði fyrir starfsemina. Starfi er haldið uppi á öllum stöðunum, nema fjórum. Lagðist af í Fljótunum 1962, á Sauðárkróki 1965, á Flateyri um 1971 og á Ólafsfirði um 1988.
-------------
Hvítasunnuhreyfingin á Íslandi hefur ekki orðið fjölmenn, henni tilheyra nú um 1800 manns. En hún hefur farið sem eldur í sinu um allan heim og er sú hreyfing innan kristninnar sem örast hefur vaxið. Talspekingar hafa vart undan að birta nýjar tölur. Nú tilheyra Hvítasunnuhreyfingunni og skyldum hreyfingum um 580 milljónir manna um allan heim og er hún fjölmennasta hreyfing mótmælendakirkna.
Heimildir:
Afturelding 1934-1991
Ásmundur Eiríksson: Skyggnzt um af skapabrún
Christianity Today, aprílhefti 2006
Evangelii Härold
Fjölmörg bréf
Gerðabækur safnaðanna
Guðfræðingatal
Korsets Seir
Mörg viðtöl við gamalt hvítasunnufólk
Svenska pingstväckelsen femtio år, Förlaget Filadelfia, Stockholm 1957
T. B. Barratt: Erindringer, Oslo 1941
TRÚ, mánaðarrit um kristilegan sannleika og trúarlíf 1905 - 1907
Daníel Jónasson mars/apríl 2009
Flettingar í dag: 61
Gestir í dag: 44
Flettingar í gær: 345
Gestir í gær: 147
Samtals flettingar: 77392
Samtals gestir: 34569
Tölur uppfærðar: 31.7.2010 06:37:17